ناكارآمدی دیتون در بوسنی

Avatar دیالوگین | بهمن ۱۸, ۱۳۹۷


سعید عابدپور

پنج ماه بعد از برگزاری انتخابات سراسری در بوسنی و هرزگوین، طرف‌های سیاسی صرب، كروات و بوشنیاك (مسلمان) به توافقی برای تشكیل دولت جدید در سطح حكومت مركزی و فدراسیون بوسنی دست نیافته‌اند. كروات‌های بوسنیایی به رهبری حزب دموكراتیك كروات در آخرین اقدام مانع از حصول توافقی در خانه اقوام (متشكل از پانزده عضو) شدند. رهبری سیاسی كروات‌ها و صرب‌های بوسنیایی كماكان از راه‌های سیاسی، نقشه‌ها و طرح‌های تجزیه بوسنی و هرزگوین را پیش می‌برند.

در جمهوری صربسكا و فدراسیون، دو بخش بوسنی و هرزگوین؛ تفكر ناسیونالیسم قومی صرب و كروات و حتی مسلمان‌ها مانع از تحقق همگرا‌یی ملی می‌گردد. رهبران جمهوری صربسکا به دنبال خودگردانی كامل در مناطقی هستند كه بر پایه نسل‌كشی مسلمان‌ها از سال ۱۹۹۲ تا پایان ۱۹۹۵ میلادی به دست آمد. كروات‌ها با جمعیت كمتر از ۱۷ درصد، خواهان ایجاد بخش سوم در منطقه هرزگوین و همگرایی با كشور كرواسی هستند.

رهبری سیاسی بوشنیاك‌ها (مسلمان‌ها) در این فضای سیاسی بیشتر از همه ملی فكر می كنند. ملی سخن می‌گویند ولی قومی فكر می‌كنند. بوشنیاك‌ها با وجود آنكه پنجاه درصد از جمعیت بوسنی و هرزگوین را تشكیل می‌دهند، قدرت بسیج و گفتمان پیش‌برنده ملی را از دست داده‌اند. قرار داد دیتون اصلی‌ترین عامل بروز این رفتارهای سیاسی واگرایانه و ناسیونالیسم قومی است و االبته دور شدن از میراث سیاسی علی عزت بگویچ نیز عامل مضاعفی برای ایجاد چنین وضعیتی است.

تنش‌ها و چالش‌های سیاسی پایان‌ناپذیر در بوسنی و هرزگوین میراث قرارداد دیتون است كه از طرف امریكا به عنوان مدلی برای حل منازعه بوسنی پیشنهاد و در نوامبر ۱۹۹۵ به پایان جنگ منجر شد. این مدل از حل منازعات بین‌المللی تاكنون به عنوان مدل موفق امریكایی برای بازسازی یا خلق دولت- ملت‌های نوین مورد توجه غرب است تا جایی كه مدل دیتونی برای حل مساله سوریه و تقسیم آن كشور به چهار یا پنج منطقه قومی مد نظر است. بر اساس قرارداد دیتون كه قانون اساسی جدید بوسنی و هرزگوین را ارایه داد، بوسنی كشوری مبتنی بر دو بخش جمهوری صربسكا و فدراسیون و سه قومیت كروات، صرب و بوشنیاك اداره می‌شود. كشور به جای شهروندی بر مبنای قومیت تعریف شده و نمایندگان اقوام حق وتوی مصوبات مجالس قانون‌گذاری را دارند. این نوع تعریف از حکومت ، به بروز تنش و چالشهای دایمی بین اقوام کمک کرده است. تو گویی که هدف طراحان دیتون عدم حل نهایی اختلافات در بوسنی و هرزگوین می باشد.

در این كشور طی ۲۳ سال اخیر شاهد كارشكنی همه طرفین هستیم. بوسنی كشوری با چالش‌های پایان‌ناپذیر سیاسی است. در بوسنی و هرزگوین مبتنی بر سازوكارهای دیتونی، این كشور با حجم وسیع دیوانسالاری بزرگ و موازی روبه‌رو است. قدرت در چهار سطح حكومت مركزی، بخش‌ها (جمهوری صربسكا و فدراسیون)، كانتون‌ها (فدراسیون) و شهرداری‌ها توزیع شده است. توزیع قدرت دچار آشفتگی و موازی‌كاری است و بخ شبزرگ منابع عمومی را می بلعد. نهادهای حكومت مركزی ضعیف‌تر از نهادهای دولت‌های فدراسیون و جمهوری صربسكا هستند. قدرت در كشور قومی است و احزاب صرب، كروات و بوشنیاك هر كدام سعی در حفظ وضعیت موجود، قوم‌گرایی و استفاده از نهادهای دینی به عنوان عناصر مقوم قومیت‌گرایی دارند. از این‌رو باید گفت میراث سیاسی علی عزت بگوویچ كه تاكید بر منافع ملی و شناسایی موجودیت سیاسی اقوام بود، وضعیت واژگونه‌ای پیدا كرده و تاكید بر منافع قومی بوسنی را به سمت یك كشور ناكارآمد پیش می‌برد. در حالی كه در كشورهای همسایه بوسنی مانند صربستان، مونته‌نگرو و كرواسی دولت‌های مقتدر ملی پدید آمده‌اند، بوسنی تبدیل به صحنه بازی قوم‌گرایان و كشوری ضعیف از نظر اقتصادی در منطقه شده است. در این میان مسلمان‌ها با جمعیت پنجاه‌درصدی خود باید نقش بهتری را در تحولات بوسنی بدست بگیرند. بوشنیاکها نمی توانند در  انفعال خود را قرار دهند. این سوال مطرح است چرا صربها ، کرواتها و بوشنیاکها با همبرای رفاه شهروندان و تامین امنیت و توسعه و پیشرفت همکاری بیشتر نمی کنند. آیا امکان گفتگوها و همکاریهای بهتر بین رهبران سیاسی وجود ندارد و یا این که آنها همه روزه علیه هم دست به توطئه بزنند؟  تجدید‌نظر در ساختار سیاسی كشور برای تمامیت و یكپارچگی ارضی ضروری است ولی در همین فضا کنونی نیز امکان پیشبرد کشور وجود دارد.بوسنی نباید منتظر فعالیت دوباره غرب شود. غرب و در راس آن امریکا راضی از قرارداد دیتون است و نشانه هایی هم از تغییر  ساختاری دیاون به چشم نمی خورد. نهایتا كشورهای غربی با علم به اینكه آنها دیتون و ساختار قومیت‌گرایی و تجزیه را بر كشور غالب كرده‌اند، درگیر تغییرات ظاهری و كلیشه‌ای هستند .

بازدیدها: 266



نظرات

این مطلب در حال حاضر نظر ارسال نشده است.

یک نظر









  • تمامی حقوق این وب سایت برای برنامه تلویزیونی دیالوگین سحربالکان محفوظ می باشد Copyright © 2018 dijalogin